Afgelopen week reed ik voor het eerst over de nieuwe A16 Rotterdam. Een nieuwe Rijksweg die de stad schoner en bereikbaarder moet maken.
Voor mij voelde die rit bijzonder. Want bijna tien jaar geleden evalueerde ik — samen met Tjakko Dijk en Skadi Renooy — in opdracht van de Provincie Zuid-Holland, de MRDH en Rijkswaterstaat een deel van het participatieproces rond deze snelweg. Een proces dat alles in zich had: betrokken bewoners, bevlogen ambtenaren, stevige discussies… en veel lessen over hoe samenwerking tussen overheid en samenleving beter kan.
De opening van de A16 is een mooi moment om terug te kijken: wat ging er goed, wat niet, en wat kunnen we daarvan leren voor de grote maatschappelijke en ruimtelijke opgaven van vandaag?
Hieronder deel ik vijf uitkomsten van de evaluatie die nog altijd verrassend actueel zijn — over vertrouwen, communicatie en samenwerking.
Participatie is geen procedure, maar een relatie. En die vraagt aandacht, eerlijkheid en geduld.
- Communiceer (nog een keer!)
Tijdens het proces ontstonden er regelmatig lange radiostiltes. Bewoners wisten niet wat er achter de schermen gebeurde — en gingen hun eigen verhalen invullen. Achteraf gaven ambtenaren toe dat ze vaker hadden kunnen checken of informatie duidelijk was.
Les: blijf communiceren, ook als er ‘niets nieuws’ is. Stilte vult zich vanzelf — meestal niet met vertrouwen.
Praktische tip: zorg bij de start voor een kort, helder informatieboekje met het doel, het participatieniveau en wat al vastligt. Gebruik visualisaties en check actief of iedereen begrijpt wat er wordt gedeeld. - Stel de leefomgeving centraal
We zagen dat het gesprek vaak ging over regels, normen en procedures, terwijl bewoners vooral wilden praten over de kwaliteit van hun leefomgeving. Dat verschil in perspectief maakte het moeilijk om elkaar te vinden.
Les: formuleer samen een gedeelde ambitie over wat je wilt betekenen voor de omgeving. Als dat kompas er is, vallen veel discussies vanzelf op hun plek.
Praktische tip: start ieder proces met het vastleggen van een gedeelde ambitie voor de leefomgeving en de bijdrage die het betreffende proces daaraan kan leveren. Herhaal die ambitie in elke fase en praat nieuwe deelnemers erover bij. - Gebruik de kracht van samenwerking
De samenwerking tussen rijk, gemeenten en regio was soms stroef. Rollen waren niet altijd helder, waardoor bewoners zich afvroegen bij wie ze moesten zijn. Dat gaf onrust.
Les: stem rollen en verwachtingen vroeg af, ook tussen overheden onderling. Echte samenwerking begint vóór de eerste bewonersavond.
Praktische tip: maak vooraf een gezamenlijk interactief procesontwerp met alle betrokken overheden. Leg daarin vast wie wat doet, hoe informatie gedeeld wordt en hoe besluiten tot stand komen. - Durf elkaar te vertrouwen
Aan sommige tafels werd de sfeer gespannen. Ambtenaren hielden zich strak aan de kaders, bewoners voelden zich niet gehoord — en voor je het weet sta je tegenover elkaar.
Les: geef ruimte om open te praten, ook over ideeën die (nog) niet in beton zijn gegoten. Vertrouwen groeit als mensen merken dat hun inbreng er echt toe doet.
Praktische tip: begin met het delen van belangen in plaats van standpunten. Investeer in relaties, maak afspraken over hoe je omgaat met meningsverschillen en deel actief alle relevante informatie. - Reserveer voldoende tijd en wees duidelijk over budget
Deelnemers kregen soms maar twee weken om advies te geven over plannen waar de overheid twee jaar aan had gewerkt. Dat voelde ongelijkwaardig.
Les: neem de tijd om samen te leren en te ontwikkelen. Een zorgvuldig proces kost tijd, maar bespaart weerstand — en daarmee uiteindelijk óók tijd.
Praktische tip: koppel participatie en het ontwerpproces in één integraal proces met voldoende tijd en middelen. Wees vanaf het begin helder over het beschikbare budget voor oplossingen en hoe keuzes daarin worden gemaakt.
De participatie rond de A16 Rotterdam laat zien: participatie is geen procedure, maar een relatie. En relaties vragen aandacht, eerlijkheid en geduld.
De A16 leert ons dat succesvolle participatie niet begint bij plannen, maar bij vertrouwen.
