Onlangs kreeg ik tijdens de behandeling van nieuw participatiebeleid de vraag van een raadslid: “Het vertrouwen van de inwoners in de overheid is laag. Hoe gaan we dat met dit participatiebeleid omkeren?”
Het antwoord? De vaststelling van nieuw participatiebeleid gaat daar niet automatisch voor zorgen. Het is vooral belangrijk dat de komende participatieprocessen zorgvuldig verlopen. Zonder uitzondering. Want vertrouwen zal niet direct na het eerste zorgvuldige traject hersteld zijn. Dat kost tijd. En die zorgvuldigheid ligt niet alleen aan de gekozen methode, maar vooral aan de houding van ambtenaren en bestuurders. Bij die houding speelt het begrip authenticiteit een cruciale rol.
Want wat er vaak misgaat
Gemeenten gebruiken wél de juiste woorden (“we luisteren naar u”), organiseren wél participatietrajecten, maar zijn in de praktijk vooral bezig met draagvlak creëren voor al gemaakte plannen. Zoals die projectleider die letterlijk tijdens de briefing voor een bewonersbijeenkomst zei: “Jongens, ons doel voor vanavond is dat aan het einde iedereen enthousiast is over ons plan.”
Dit heet gespeelde authenticiteit. En inwoners en initiatiefnemers voelen dit feilloos. Onderzoek toont aan dat ze participatie dan gaan zien als symbolisch theater, bedoeld om de illusie te wekken van echte betrokkenheid. En daar begint een neerwaartse spiraal.
De spiraal naar beneden
Wanneer mensen doorhebben dat hun inbreng niet echt meetelt, gebeurt er iets problematisch. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat participatie niet neutraal is: het heeft direct effect op hoe mensen zich gaan gedragen. Bij gespeelde authenticiteit zie je dat mensen zich op verschillende manieren terugtrekken of juist verharden in hun standpunten. Ze stoppen met naar bijeenkomsten komen. Houden hun beste ideeën achter. Of nog erger: ze komen wél, maar alleen om te blokkeren in plaats van mee te bouwen.
Het resultaat? Minder vertrouwen leidt tot minder goede ideeën, wat leidt tot slechtere besluiten, wat weer leidt tot nóg minder vertrouwen. Precies het tegenovergestelde van wat participatie moet opleveren. En zo wordt het vertrouwen dat al laag is, alleen maar lager.
Echt versus gespeeld
Het verschil tussen gespeelde en echte authenticiteit? Bij echte authenticiteit geloof je werkelijk dat samenwerking tot betere oplossingen leidt. Je bent oprecht nieuwsgierig naar wat anderen te bieden hebben. Niet omdat het moet of omdat het in de beleidsnotitie staat, maar omdat je het meent. En mensen voelen dat verschil. Altijd. Zoals ik in een eerder artikel al schreef: oprechtheid kun je niet faken.
Hoe je het anders doet
Echt authentiek zijn in samenwerking vraagt om een paar concrete dingen:
- Betrek mensen vanaf het allereerste begin, niet pas als de analyse en ambitie al vaststaan.
- Wees transparant over wat wel en niet kan. Mensen respecteren grenzen als ze helder zijn.
- Betrek ook de gemeenteraad vooraf in het proces, zodat je geen verwachtingen wekt die later niet kunnen worden waargemaakt.
- Laat concreet zien wat je met input hebt gedaan, ook wat je niet hebt kunnen gebruiken en waarom.
- Durf kwetsbaar te zijn: zeg “we weten het antwoord niet” in plaats van “we gaan het onderzoeken”.
Het draait om houding, niet alleen om de methode. Want vertrouwen, dat fundamenteel is voor maatschappelijke samenwerking, ontstaat alleen wanneer authenticiteit geen act is, maar echt voelbaar.
𝗔𝗹𝘀 𝗷𝗲 𝗺𝗲𝗻𝘀𝗲𝗻 𝗮𝗹𝗹𝗲𝗲𝗻 𝗯𝗲𝘁𝗿𝗲𝗸𝘁 𝗼𝗺𝗱𝗮𝘁 𝗵𝗲𝘁 𝗺𝗼𝗲𝘁, 𝗸𝘂𝗻 𝗷𝗲 𝗵𝗲𝘁 𝗯𝗲𝘁𝗲𝗿 𝗹𝗮𝘁𝗲𝗻. 𝗛𝗲𝘁 𝘄𝗲𝗿𝗸𝘁 𝗱𝗮𝗻 𝗮𝗹𝗹𝗲𝗲𝗻 𝗺𝗮𝗮𝗿 𝘁𝗲𝗴𝗲𝗻 𝗷𝗲. 𝗠𝗮𝗮𝗿 𝗮𝗹𝘀 𝗷𝗲 𝗼𝗽𝗿𝗲𝗰𝗵𝘁 𝗻𝗶𝗲𝘂𝘄𝘀𝗴𝗶𝗲𝗿𝗶𝗴 𝗯𝗲𝗻𝘁 𝗻𝗮𝗮𝗿 𝗱𝗲 𝗶𝗱𝗲𝗲ë𝗻 𝘃𝗮𝗻 𝗮𝗻𝗱𝗲𝗿𝗲𝗻 𝗲𝗻 𝗱𝗮𝗮𝗿𝗮𝗮𝗻 𝗿𝘂𝗶𝗺𝘁𝗲 𝗯𝗶𝗲𝗱𝘁, 𝗱𝗮𝗻 𝗼𝗻𝘁𝘀𝘁𝗮𝗮𝗻 𝗲𝗿 𝗼𝗽𝗹𝗼𝘀𝘀𝗶𝗻𝗴𝗲𝗻 𝗱𝗶𝗲 𝗷𝗲 𝗻𝗶𝗲𝘁 𝘃𝗼𝗼𝗿 𝗺𝗼𝗴𝗲𝗹𝗶𝗷𝗸 𝗵𝗮𝗱 𝗴𝗲𝗵𝗼𝘂𝗱𝗲𝗻.
